ALERGIA – część III

Jaka alergia występuje najczęściej?

Najczęściej spotykamy alergię sezonową i całoroczną.

Co to jest alergia sezonowa?
Alergię sezonową charakteryzuje okresowa, ograniczona do określonego przedziału czasowego ekspozycja na alergen. Tym samym narażenie na alergen nie jest całoroczne, lecz „sezonowe”. Najczęściej jest to alergia o charakterze wziewnym (inhalacyjnym) na pyłki roślin, np. alergiczny sezonowy nieżyt nosa, tzw. katar sienny lub pyłkowica.

Kiedy występuje największe narażenie na pyłki?
W Europie Środkowej narażenie na pyłki drzew występuje od lutego do czerwca, kwitnienie traw i zbóż trwa od kwietnia do czerwca, chwastów od maja do października, a największe narażenie na zarodniki grzybów pleśniowych występuje od sierpnia do listopada.

Rycina 1. Stężenie pyłków drzew, traw, zbóż, chwastów i zarodników grzybów.

Jakie pyłki uczulają najczęściej?
Najczęściej objawy pyłkowicy wywołują pyłki drzew, traw, zbóż i chwastów. Także grzyby, zwłaszcza grzyby pleśniowe, mogą spowodować objawy sezonowej alergii inhalacyjnej.
Wśród drzew najczęstszą przyczyną alergii sezonowej są drzewa liściaste, głównie brzoza i leszczyna oraz w mniejszym stopniu dąb, olcha, jesion, topola i wiąz. Uczuleniu na pyłki brzozy może towarzyszyć krzyżowa alergia na pyłki innych drzew (buk, dąb, olcha, leszczyna) oraz alergia pokarmowa na owoce (jabłko, gruszka, czereśnie, kiwi, orzechy laskowe i włoskie). Również reakcje krzyżowe występują z pyłkami drzew (leszczyna, buk, olcha), trawami i pokarmami (owoce pestkowe, orzechy).
Spośród grzybów pleśniowych najczęściej uczulają: Alternaria alternata oraz Clodosporium.
Wśród pyłków roślin alergię najczęściej wywołują pyłki traw, zbóż i chwastów. Pyłki traw są najczęstszą przyczyną pyłkowicy (kataru siennego). Często spotykana jest alergia na wiele odmian traw, która wynika z reaktywności krzyżowej między alergenami pyłków pokrewnych gatunków.
Spośród zbóż najczęstszą przyczyną pyłkowicy są pyłki żyta, sprzyjają temu agresywność jego alergenów, szerokie rozpowszechnienie tego gatunku zboża w otoczeniu człowieka i wysokie stężenie pyłków w powietrzu w okresie kwitnienia. Szczytowe stężenie pyłków zbóż występuje w maju i czerwcu, ale zmienia się w zależności od pogody i pory dnia, osiągając najwyższe wartości w dni wietrzne, suche i gorące. U osób uczulonych na pyłki żyta mogą wystąpić reakcje krzyżowe z pyłkami innych traw.
Trzecią bardzo liczną grupą roślin produkujących pyłki uczulające człowieka są chwasty. Najczęściej uczulającym chwastem w Europie Środkowej jest bylica. Bylica kwietnie od lipca do września. Uczulenie na bylicę może powodować objawy alergii krzyżowej na inne chwasty, przyprawy (curry, czosnek, papryka, pieprz, liść laurowy, gorczyca) i seler. Inne chwasty mogące wywołać objawy alergii pyłkowej to: szczaw, babka lancetowata i komosa.

Rycina 2. Rozprzestrzenianie się pyłków roślin.

Jakie są objawy alergii sezonowej (kataru siennego)?
W okresie pylenia poszczególnych alergenów występują przede wszystkim: kichanie, świąd oczu i nosa oraz wodnista wydzielina z nosa i utrudnienie oddychania przez nos (blokada nosa). Typowym powikłaniem kataru siennego jest m.in. ostre i przewlekłe zapalenie zatok przynosowych. Zapalny obrzęk błony śluzowej nosa obejmuje również wały trąbek słuchowych, co powoduje zaburzenia przepływu powietrza do ucha środkowego i w konsekwencji uczucie przytkania uszu, szum uszny, niewielki niedosłuch, a w końcu ostre zapalenie ucha środkowego. Zaburzenia przepływu powietrza przez nos powodują u chorych z alergią zmianę typu oddychania na ustny, który jest niefizjologiczny. Wyłączenie funkcji filtra nosowego zwiększa zagrożenie infekcją górnych i dolnych dróg oddechowych, ma znaczenie w powstawaniu przewlekłych stanów zapalnych jamy ustnej, gardła oraz błony śluzowej krtani z objawami: wysychania śluzówek, pieczenia języka, chrypki, kaszlu i zaburzenia połykania. Tego typu zmiany występują u ok. 25% chorych z wieloletnią alergią, u których obserwuje się tzw. zmianę piętra, tj. pojawianie się objawów w coraz niższych partiach dróg oddechowych w postaci nadreaktywności oskrzeli oraz astmy.

autor: dr hab. n. med. Grażyna Lisowska