ALERGIA – część I.

Co to jest alergia?

Termin „alergia” oznacza niepożądaną odpowiedź immunologiczną organizmu na czynniki zewnętrzne, które pokonują bariery obronne układu immunologicznego (m. in. nabłonek i skórę, błonę śluzową oraz mechanizmy nieswoistej i swoistej odpowiedzi immunologicznej), ale są w swej naturze nieszkodliwe. Odpowiedź ta prowadzi do wystąpienia różnorodnych objawów chorobowych. Często dotyczy czynników, których nie sposób wyeliminować z otoczenia.

Jak często występuje alergia?
Wyniki badań epidemiologicznych wykazują, że w krajach wysoko rozwiniętych 25-30% populacji ma dolegliwości alergiczne. Szczególne znaczenie mają wśród nich objawy chorób atopowych. Pojęcie atopii oznacza dziedziczną skłonność do wystąpienia reakcji alergicznej typu natychmiastowego wobec alergenów inhalacyjnych (wziewnych, np. pyłki) oraz skłonność do wystąpienia tzw. atopowego zapalenia skóry. Do chorób atopowych zalicza się: atopowe zapalenie skóry, alergiczny nieżyt nosa (tzw. katar sienny) oraz atopową postać astmy oskrzelowej. Alergiczny nieżyt nosa występuje u 5-10%, atopowe zapalenie skóry u ok. 10%, astma atopowa u 5-10%, a alergie pokarmowe u ok. 1-2% populacji. Częstość występowania poszczególnych chorób alergicznych zależy od wieku. Wśród niemowląt i małych dzieci dominują alergiczne zapalenia skóry i alergie pokarmowe. U młodzieży i dorosłych przeważają alergiczny nieżyt nosa i atopowa astma oskrzelowa. Częstość występowania chorób alergicznych zmniejsza się u osób starszych. Ponadto obserwowany jest wpływ innych czynników na rozpowszechnienie alergii. Mieszkańcy miast zapadają na choroby alergiczne znacznie częściej niż mieszkańcy rejonów rolniczych, a ludność krajów wysoko uprzemysłowionych częściej niż krajów rozwijających się. W wieku dziecięcym wśród chorych przeważają chłopcy, w wieku dojrzałym kobiety. W ostatnich dziesięcioleciach notuje się znaczny wzrost występowania chorób alergicznych.

Rycina 1. Częstość występowania różnych rodzajów alergii w zależności wieku.

Jakie są przyczyny alergii?
Etiologia (przyczyna) chorób alergicznych jest wieloczynnikowa, największe znaczenie mają następujące uwarunkowania:

• Predyspozycje genetyczne. Istnieje dziedziczne ryzyko wystąpienia chorób alergicznych. Dla dzieci nie uczulonych zdrowych rodziców wynosi ono około 5-15%, jednakże wzrasta do 20-40%, gdy jedno z rodziców dotknięte jest alergią. Jeśli alergikami są oboje z rodziców, ryzyko wystąpienia alergii u dziecka sięga 60-80%. 
• Ekspozycja na alergeny. Wczesna ekspozycja (narażenie) na potencjalne alergeny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób alergicznych. Dzieci, które w pierwszych sześciu miesiącach życia karmione są mlekiem krowim lub są narażone na kontakt z innymi alergenami pokarmowymi, znacznie częściej zapadają na choroby alergiczne przewodu pokarmowego oraz atopowe zapalenie skóry. Należy też brać pod uwagę wpływ daty urodzenia na ryzyko wystąpienia uczulenia. Dzieci urodzone na krótko przed początkiem sezonu pylenia (wczesna wiosna) zapadają znacznie częściej na alergie pyłkową niż dzieci urodzone już po okresie pylenia.
• Inne czynniki środowiskowe. Znaczenie różnorodnych czynników dodatkowych wpływających na rozwój alergii nie jest ostatecznie wyjaśnione. Podejrzewa się istotne zależności między podwyższonym stężeniem zanieczyszczeń powietrza (SO2, NO2, ozon, spaliny, dym papierosowy, kurz) i częstszym występowaniem chorób dróg oddechowych. W jakim stopniu znajdujące się w powietrzu szkodliwe czynniki zwiększają ryzyko występowania alergii, nie jest jeszcze w pełni zbadane. Wirusowe i bakteryjne zapalenia dróg oddechowych (infekcje) wieku dziecięcego wydają się mieć wpływ ochronny, tzn. zmniejszają ryzyko wystąpienia alergii w późniejszym wieku. Natomiast częste infekcje przewodu pokarmowego w wieku dziecięcym sprzyjają nietolerancji mleka krowiego. Również dojrzewanie w środowisku bogatym w alergeny (np. gospodarstwo rolne) wydaje się przyczyniać do zmniejszenia ryzyka alergii. 

Rycina 2. Przyczyny chorób alergicznych.

autor: dr hab. n. med. Grażyna Lisowska